İfral Turgut Yazdı/ GÜNEŞ KRAL VE SARAYIN GÜCÜ

XIV. Louis kendisini “Güneş” ile özdeşleştirdi. Bu bir lakap olmaktan çok, planlı bir siyasi semboldü. Güneş; ışık, düzen ve hayat demekti. Mesaj açıktı: “Devletin merkezi benim. Işık benden doğar.” Tahta beş yaşındayken çıktı. Kraldı ama  ülkeyi annesi Anne of Austria ve Kardinal Mazarin yönetiyordu. 

1648’de Fransa’da ayaklanmalar vardı. Paris’te barikatlar kuruldu. Soylular ve yüksek mahkeme, kraliyet otoritesine meydan okudu. Kraliyet ailesi başkentten kaçmak zorunda kaldı. Bu olay genç Louis’nin zihnine tek bir düşünce kazıdı: “Güç paylaşıldığında tehlikelidir.”

1661’de Mazarin öldü. Louis artık bir çocuk değildi. Beklenenin aksine, başbakan atamadı. Devleti kendisi yöneteceğini ilan etti. Bu yalnızca bir idari karar değildi; bir dünya görüşüydü. Merkezileşme başladı. Soyluların yerel güçleri törpülendi. Bürokrasi doğrudan krala bağlandı. Ve sahneye bir sembol çıktı: Versailles Sarayı. Versailles yalnızca bir saray değil, bir tiyatro, bir gözetim alanıydı. Bir güç merkeziydi. Kral soyluları burada yaşamak zorunda bıraktı. Saray görünürde ihtişam ama gerçekte “el atında tutmaktı.” Asiller isyan edemeyecekti. Saraydakilere, değil reddetmek, hayal bile edemeyecekleri bir hayat sunarak, onları lüks köle olarak kullanmak esas amaçtı.

Saray hayatı göz kamaştırıcıydı: Kralın sabah uyanış törenine katılmak bir onurdu. Bir sandalye taşıma ayrıcalığı bile prestij, Krala yakın olmak güç demekti. Bazı soylular için bu yeni düzen kabul edilebilirdi. Ama bedeli büyüktü çünkü siyasi etkileri azaldı, yerel güçleri kayboldu. Kralın lütfuna bağımlı hale geldiler. Resmen yalaka olmuşlardı.

Silahlı direniş yerini sessiz bir boyun eğişe bıraktı. Louis döneminde Fransa Avrupa’nın en güçlü devletlerinden biri oldu. Fakat bu ihtişam pahalıydı: Uzun savaşlar, artan borçlar ve tabi ağır vergiler.

Soylular sarayda güven içindeydi. Ancak yük, köylünün ve şehir halkının omuzlarındaydı. Mutlakiyet güçlüydü ama kırılgandı. Çünkü denge yoktu. Temsil yoktu. Esneklik yoktu.

1715’te Louis öldüğünde sistem ayakta görünüyordu. Ancak taşıyıcı kolonlarda çatlak vardı. 1789’da patlayan ihtilal, yalnızca ekonomik krizin değil, yüzyıllık merkeziyetçi yapının da sonucuydu.

Sonunda XIV. Louis’nin, torununun torunu olan Louis XVI giyotine gönderildi. Mutlak monarşi, kendi yarattığı yapının ağırlığı altında ezildi.

XIV. Louis korkudan doğan bir sistem kurmuştu. O sistem düzen sağladı. Güç sağladı. İhtişam sağladı. Ama korku üzerine inşa edilen güç, krizi paylaşacak bir ortak bulamamıştı. Güneş Kral’ın ışığı parlaktı. Fakat gölgesi, bir devrimi besleyecek kadar uzundu.

Sevgili Dostlar, yazı bitince durup tekrar okudum, ne anlatmışım diye. Sanki bugünü anlatmışım gibi geldi bana.

• VE DÖNÜP BAŞKA DÜŞÜNCELERE DALDIM.