Bugün yorumsuz bir anekdot sunmak istiyorum. Ama önce anekdotun üç karakteri:

ROBERT BELLARMİNO: Katolik Kilisesinin en önemli teolog ve düşünürlerinden biri. Kardinal. Diğer kardinallere kıyasla alçak gönüllü, mütevazı bir hayat yaşayan bir din adamı. 

Galileo ile Roma’da bulundukları dönemde arkadaş oldular. Sohbetleri daha çok bilim–din çerçevesinde şekilleniyordu. Galileo’nun fikirleri Kilise içinde tartışma yarattığı dönemde, Bellarmino yetkili kişilerden biriydi. Galileo’yu zaman zaman dizginlemeye, fikirlerini pek de fazla yüksek sesle söylemesini engellemeye çalışıyor, “Bu fikirleri sadece matematiksel bir model olarak ele alabilirsin,” diyordu. Yani, Galileo’nun fikirlerini bilimsel olarak tamamen reddetmiyor ama “gerçek” olarak da kabul edemiyordu. Az sonra, biraz daha açmaya çalışacağım.

PAPA URBANUS VIII: Başta Galileo’ya karşı oldukça ılımlı ve olumluydu. Hatta, onu destekledi. Bazı şartlarla kitap yazmasına da izin verdi. Ya sonra? 

Galileo,1632’de bir kitap yazdı. “İki Büyük Dünya Sistemi Üzerine Diyalog.” Bu kitapta, Kopernik sistemin bilimselliğini açıkça iddia ediyor, Papa’nın görüşlerini savunan karakteri, biraz “saf ve aptal” gibi sunuyordu. Papa bunu kişisel hakaret gibi algıladı. O noktadan sonra mesele bilim olmaktan çıktı, siyasi ve kişisel bir krize dönüştü. Bundan sonra dostları azaldı, düşmanları çoğaldı.

GALİLEO GALİLEİ: Doğayı gözlemle açıklamaya çalışıyor, mistik açıklamalara itibar etmiyordu. Kopernik’in, güneşin merkezde olduğu tezini destekliyor, bunu ispat etmek için deliller ortaya atıyordu. Bellarmino ise, din adamlığı kimliğinden tam olarak sıyrılamıyor, “Eğer Güneş’in merkezde olduğu kesin olarak kanıtlarsan, Kutsal Kitap yorumlarını yeniden düşünmek gerekir,” diyordu. Aslında bu bir endişeydi çünkü onun ilk görevi kutsal kitap ve Kilise’yi korumaktı. 

Galileo, Jüpiter’in etrafında dönen bazı uydular keşfetmişti. Onun için bunu ispat etmek çok kolaydı. Her şey gelip, Galileo’nun gösterdiği yere teleskopla bakmaya bağlıydı. Başta Bellarmino olmak üzere Kilise yetkilileri bakmayı reddetti. Bilim ve dogma çatışıyordu. Galileo, “Neden,” dedi.  Bellarmino, “Çünkü teleskopun içinde şeytan var,” dedi.   

Aslında Bellarmino teleskopun içinde şeytan olmadığını çok iyi biliyordu. Halk içinde konuşması gerektiği gibi konuşmuştu ama Galileo ile baş başa kalınca, ”Bana bak, ben teleskopla bakar da gördüğümü söylersem, şu üzerimdeki kırmızı cüppenin hiçbir değeri kalmaz. O yüzden, kusura bakma, seni yargılayacağım,” dedi.

Dostluk başka, alışveriş başkaydı. Galileo yargılandı. Yargılamanın, daha doğrusu engizisyonun süreç ve sonuçlarını zaten biliyorsunuz. Siyasi bir yargılamaydı, hüküm önceden belliydi.

Yazının yorumsuz olacağını başta söylemiştim. Yorumlar sizin. Özellikle alttan üçüncü paragraftan sayısız soru ve yorum çıkar. Ben başlıktaki soruyu tekrar sorayım: Bilim ile dogma uzlaşabilir mi?