​İTHAKA: Hayatın Amacı!

"İnsan; fıtratının değil, alışkanlıklarının ve direnişinin çocuğudur." - İbn Haldun¹

*

​İlk iki bölümde;

Eğer "Elalem ne der hapishanesinin kapısını kilitleyip anahtarını başkalarına teslim edersen asla kendi hayatını yaşayamazsın, kendini çürümeye terk etme!

Belki içindeki korku ve dıştan gelen baskıyla içine kapandığın ve pasifleştiğin için kabuğunu kıramamış olabilirsin; ama yine içinde var olan akıl ve cesaret gücünü kullanarak yeni bir hayat kurabilirsin, o anahtarı alıp özgürleşmeye hazır mısın?" diye sormuştuk.

Epiktetos'un² ifadesiyle ​"Kendi zihninin efendisi olmayan hiç kimse özgür değil" ise ve Lao Tzu³ da ​"Bin millik bir yolculuk tek bir adımla başlar" diyorsa o anahtarı alıp kendi yarattığı zindandan çıkan insanoğlunun sorumluluğu başlamıştır ve özgürlük yolunda güçlü bir amacının ve sağlam bir "pusulası"nın olması gerekir. İşte, "İthaka" dediğimiz şey insanın; bu hayat yolculuğunda nihai hedefi; akılla, sabırla ve ahlakla kendi hayatının öznesi olma kararlılığı yani yaşama amacıdır.

Şair Kavafis’in⁴ dediği gibi:

​"İthaka’ya doğru yola çıktığın zaman,

Dile ki uzun sürsün yolculuğun,

Serüven dolu, bilgi dolu olsun.

Düşlerin yüceyse, gövdeni ve ruhunu

İnce bir heyecan sarmışsa eğer.

Ne Lestrygonlardan kork,

Ne Kyklopslardan, ne de öfkeli Poseidon’dan...

Bunların hiçbiri çıkmaz senin karşına...

Onları sen kendi ruhunda taşımıyorsan,

Kendi ruhun dikmiyorsa onları karşına."

Bakınız!

"Yaşamak için bir 'neden'i olan, her türlü 'nasıl'a katlanır" der Friedrich Nietzsche⁵

ki, yolculuğunuzda karşınıza acımasız dış engeller (Lestrygonlar), kaba güç ve kör cehalet (Kyklopslar) ya da hayatınızı altüst edecek büyük fırtınalar (Poseidon) çıkacaktır ama çıktığınız yerin geçmişiniz olduğunu, yelken açacağınız yerin de sadece kararlarınızdan doğacağını unutmayıp  zihninizde onlara güç vermediğiniz sürece yolunuzu kesemezler. Winston Churchill de diyor ki: ​"Uçurtmalar rüzgâr gücüyle değil, o rüzgâra karşı durdukları için yükselirler."

Bu arada yolculuk bazen zorlayacak, yalnızlaştıracak, hatta zaman zaman korkularınız sizi pes ettirmeye de çalışacaktır ama Spinoza'nın⁶ ​ dediği gibi "İnsanların ne yaptığına ağlamamak, gülmemek, nefret etmemek; sadece anlamak gerekir", bu nedenle aklınızı ve sabrınızı kullanırsanız varacağınız yere ve hayalini kurduğunuz geleceğe layık birine dönüşebilirsiniz. Bilmelisiniz ki, "Zekâ ham güçten üstündür ama kibir zaferi kaybettirir" derler. İnsanın kabuğunu kırması lüks bir tercih değil, varoluşsal bir zorunluluktur, zira elalemin çizdiği sınırların içinde kalan bir insan, nefes alıyor olsa bile yaşıyor sayılmaz.

​Kısaca insanoğlunun kendi İthaka’sını, yani hayatının amacını belirlemesi gerekir. Esasen dış dünyayı, yaşanan krizleri veya diğer insanların tepkilerini kontrol edemez, değiştirebileceği tek şey kendi tepkileri ve kararlarıdır. Ancak aklını ve cesaretini birleştirirse, iç ve dış engelleri tanıyabilir ve yenebilir. Eğer sabırsız olursa ve herşeyi hemen başarmak isterse kaybedecektir. Bu nedenle geçmişin yükünün, "elalem ne der" korkusunun ve o eski pasifliğinin geride kaldığını unutması şarttır. Eskiden suçlayabileceği bir "dış güç" (elalem) vardı ama bugün akılcı kararlarıyla geleceğini kurmalı, evvelemirde kendisine "Nereye gitmek istiyorum?" diye sorabilmeli ve dışarıdaki rüzgârın kendisini savurmasına izin vermemelidir. Seneca⁷, ​"Hangi limana yelken açtığını bilmeyene hiçbir rüzgârdan fayda gelmez" der...

Ne Ben, ne de Sen;

Engelleri öfkeyle veya kör bir cesaretle savaşıp yenemeyiz... Eğer duygularımızla hareket edersek, ilk fırtınada rüzgâra kapılırız. Zira en büyük tuzak içimizdeki ego ve kibirdir, bu nedenle mütevazı ve öğrenmeye açık olmalıyız. Bu arada hırslarımız da asla amacımızın önüne geçmemelidir 

Bakınız!

​Bugünün dünden pahalı, yarından ucuz olduğu; her şeyin yozlaştığı, etiğin ve evrensel değerlerin anlamsız kaldığı "cahillik ve çaresizlik" içinde tek başınıza da kalsanız "kendi hayatınızın öznesi" olun... 

Cicero⁸ der ki, ​"Ustaca yönetilen bir ruh, felaketlerin ve yozlaşmanın üzerinde yükselir."

İşte benim İthaka'm! diyebilenler;

ahlakını ve ruhunun egemenliğini koruyan, biat etmeyi reddedip dürüst, akılcı ve etik kalabilen kısacası insan kalabilme kararlılığını gösterebilenlerdir.

İthaka, bir rota verir fakat hayatın gerçek anlamı yol boyunca edinilen tecrübeler ve öğrenilenlerdir. Mesela yanınızdaki insanlar kaderinizi şekillendirmeye çalışabilir, iyi niyetle veya kıskançlıkla yanlış kararlar aldırabilirler. Başarısız olduğunuzda hatanızı kabul edip gerekirse sıfırdan başlamayı kabullenmeli hatta ne olursa olsun duruşunuzu bozmamalısınız. Yorulduğunuzda durun ancak yönünüzü kaybederseniz yenilirsiniz. Hz. Ali:

"Sabır iki türlüdür: İstemediğin şeye sabretmek ve istediğin şey için sabretmek" demiş, gerçekten büyük hedefler büyük sabır ister, bir günde bir iş, bir aş, bir eş ve huzurlu bir ömür kurulabilir mi?

Unutulmamalıdır ki,

İnsanı insan yapan ödediği bedeller, düştüğünde yeniden kalkma becerisi, kazandığı bilgelik ve sergilediği duruştur. Hayatta kalmak için çıktığınl İthaka  yolculuğu sadece hedefine ulaştırmayacak kendisiyle de barıştıracak ve onu değiştirecektir.

Yeter ki, Konfüçyüs'ün⁹ ifadesiyle, ​"nereye gidersen gitsin, bütün kalbiyle gitsin!"

​Neticeten, insanın kabuğunu kırması bir başlangıçtı. Yönü; kendi aklının, emeğinin ve ahlakının aydınlattığı o gelecek olmalıdır.

"Zafer, kendisini yenilgiye götürecek kibrinden sıyrılan ve sabırla stratejisini uygulayanındır" der Sun Tzu¹⁰.

Haydi!

İthaka'mızı unutmadan ilerlemeye devam edelim...

*

“Bozulduğu zaman, insandan daha korkunç yaratık yoktur.” - Tolstoy¹¹

Suat Umutlu 

Çivril, 05 Ağustos 2026

Dipnotlar;

¹ ​İbn Haldun: 14. yüzyık düşünür, tarihçi ve sosyolojinin kurucularındandır.

​"İnsan, tabiatının ve mizacının (doğuştan getirdiği fıtratın) değil; örf, adet ve alışkanlıklarının çocuğudur."

² ​Epiktetos: Antik Çağ’ın önde gelen Stoacı filozoflarından biri; eski bir köle ve zihinsel özgürlük öğreticisidir.

³ ​Lao Tzu: Çin filozofu ve Taoizm’in kurucu felsefi figürüdür.

⁴ ​Konstantinos Kavafis: 20. yüzyıl Yunan şairidir.

⁵ ​Friedrich Nietzsche: 19. yüzyıl Alman filozofu, kültür eleştirmeni ve varoluşçu düşünürdür.

⁶ ​Baruch Spinoza: 17. yüzyıl Hollandalı-Yahudi filozof; akılcılığın öncülerindendir.

⁷ ​Lucius Annaeus Seneca: Romalı Stoacı filozof, devlet adamı ve oyun yazarıdır.

⁸ ​Marcus Tullius Cicero: Romalı devlet adamı, hatip ve filozof.

⁹ ​Konfüçyüs: Doğu Asya düşünce sistemini şekillendiren Çinli filozof ve eğitimcidir.

¹⁰ ​Sun Tzu: Çinli askeri stratejist, filozof ve Savaş Sanatı kitabının yazarıdır.

¹¹ Lev Tolstoy: 19. yüzyıl Rus edebiyatının realist yazarlarından.