“İnsan, özgürlüğe mahkumdur.” Bu söz 20.yüzyılın en önemli düşünürlerinde Jean Paul Sartre’a ait. İşte o mahkum olduğumuz gerçek özgürlüğün en güzel tanımlarından biri de, “İnsanın asıl özgürlüğü, istediğini yapabilmesi değil, istemediğini yapmak zorunda kalmamasıdır,” sözleridir.

İnsan, istemediği bir şeye zorlandığını fark edemez ve bunu içten içe normalleştirirse o davranış zamanla onun karakteri haline gelir.  İnsanın, itiraz edebilmesi potansiyel bir güçtür ve dürüstlüğü gerektirir. Gerçek dürüstlük ise, kişinin, başkalarına değil, önce kendisine yalan söylemeyi bırakmasıdır.

Bu, cesur bir ahlaki pozisyondur çünkü insan çoğu zaman hayatta kalmak için kendini kandırır. İnsan katlanmayı öğrendiği şeye sonunda inanır. Bu, bireysel bir zaaf değil; toplumsal bir savunma mekanizmasıdır.

Türkiye’de çok yaygın bir refleks, “Konuşsan ne olacak? Her yerde böyle. Bizim ülkede bu işler normal,” söylemleridir. Bu cümleler teslimiyetin ideolojiye dönüşmüş hâlidir. İlk başta korkudan söylenir, sonra alışkanlık olur, en sonunda gerçek gibi savunulur. Bu noktada insan artık baskıyı değil, itiraz etmeyi ‘mantıksız’ bulmaya başlar.

İnanç, özellikle kör inanç, insanı aslında inanmadığı şeylere ikna eder.  Ülkemizde bunun çok net örnekleri var. İstanbul Sözleşmesi’nden çıkıştır. Çıkış sürecinde söylenenleri hatırlayalım mı? “Aile yapısını bozuyor. Zaten kadınlar yeterince korunuyor. Bu bize Batı dayatması.” Oysa, aynı dönemde, kadına yönelik şiddet istatistikleri artıyor, hukuki koruma mekanizmaları gittikçe zayıflıyordu.

Birçok insan, bu söylenenlere başta ikna olmamıştı. Ama aralıksız tekrar, medya dili ve sosyal çevre baskısı ile katlanılan şey, savunulan şeye dönüştü. Bu tam olarak şuydu: “Buna inanmak istemiyorum ama başka türlü düşünürsem yalnız kalırım.”

Günümüzde Türkiye’de birçok insan, sosyal medyada ne yazacağını iki kere düşünüyor. İş yerinde politik görüşünü saklıyor “Yanlış anlaşılırım,” diye susuyor. Bu artık yalnızca baskı değil; içselleştirilmiş bir karakter özelliği. En tehlikelisi de şu: İnsanlar artık, “Konuşamıyorum,” demiyor, “Zaten konuşmaya gerek yok,” diyor. İşte bu, özgürlüğün bitip, dürüstlüğün de kaybolduğu yer. Bu özgürlüğe sahip olamayanların oluşturduğu toplum çağdaş olabilir mi? Elbette, hayır.

Çünkü, çağdaş toplum, itaat eden bireylerle değil, iç muhasebe yapabilen bireylerle kurulur. Türkiye’de  hukuk her gün biraz daha örseleniyor, bireyin zihni cemaat, korku ve uyum etrafında yeniden  şekilleniyor. Bilmem rastladınız mı? Son günlerde bir adam sokaklarda bağıra çağıra ilahi söylüyor, mağazalara giriyor, şov yapıyor, etrafında çember sakallı üç beş kişi tempo tutarak ona iştirak ediyor. Muhtemelen arka planda görünmeyen başkaları da var. Mürit mi, koruma mı belli değil. Millet de kuzu kuzu dinliyor.

Kimse, “Çık kardeşim mağazamdan, müşterilerimi rahatsız etme,” diyemiyor. En çok duyulan öneri, “Boş ver abi, başını belaya sokma.” Güya, susmak erdem, uyum sağlamak akıl, sineye çekmek hayatta kalma stratejisi.

GALİBA HAYATTA KALMAYI KENDİMİZE KARŞI DÜRÜST OLMAKTAN VAZGEÇEREK  ÖĞRENECEĞİZ.