Okula kayıt ne demektir?

Okula kayıt olmakla okula bağış veya kayıt ücreti vermek aynı şey midir?

Paranın düdüğünün ötmesi ile eğitim görme aynı şey midir?

Okuma, eğitim görme, kişi oluş, toplum oluş, doğa oluş ile diplomanın para getirip getirmemesi aynı şey midir?

Okullar açılırken, okulların ve üniversitelerin ne olduğu, neye dönüştüğü sorulursa, yurtta da dünyada da bebeğe alınan oyuncak ve masal kitabından kreşe, kreşten okula ve üniversiteye, eğitimin bütün evreleri ve eğitim adına atılan her adım daha en başından “paraya metaya” dönüşmüş ve dahası “meta beklentisiyle” (karşıtına dönüşme denebilir) bu bedeller ödenir hale gelmiş bulunuyor. Sadece sınıfsal bakımdan değil onunla örtüşük halde din ve ideolojik bakımdan da tümden araçsallaştırılmış bulunuyor. Eğitimde metaaraçsallaşma üç tipi öne çıkarıyor: 1-Paran kadar okul, 2-din okulu (imam hatip), 3-MESEM çıraklık ve mesleki teknik okullar. Dahası hepsinin ders program ve içeriği de ehlileştitilmiş ve dincileştirilmiş bulunuyor.

Bırakalım okulları, insanlığın temel açmazlarından belki en başta geleni; dünya ile ve birbiri ile kurduğu varoluşsal ilişkide birbirini araçsallaştırması, metalaştırması, metaaraçsallaştırması sayılır.

Eğitim bakımından soruyu şöyle sorabiliriz: Metaaraçsallaşmanın - paranın, mevkinin, makamın, dinin, iktidarın- düdüğünün öttüğü yer okul mudur?

“Eylül’de Gel” Ama Hangi Okula, Hangi Amaçla?

“Eylül’de gel.” Eylül geldi. Okullar ve üniversiteler açıldı açılıyor. Eğitim ve okul sorunları, aynı zamanda umut ve umutsuzluklarla birlikte daha görünür hale geldi.

Bir dostun ilkokula başlayacak torununun hane içi gözlemlerinden ifade ettiği, “Oku, bir daha oku, üniversite oku, sonra iş bulama” mı eğitim sürecinin toplamı. Çocuğun burada “iş bulamama” dan kast ettiği herhangi bir iş bulamama değil insanca onurlu bir hayat bulamama, saygı görememe, çağın gerektirdiği ihtiyaçlarını karşılamada zorlanma.

Kısaca eğitim, insanın insan yaptığı veya insanlıktan çıkardığı insanlık sorunu.

Tek bir formül de zor belki ama öncelikli olanları kaçırmamak gerekiyor. Bunca sorunun kaynakları, her bir çocuğu ve aileyi mutsuz eden, vazgeçemediği ancak erişemediği, erişse mutlu olamadığı bir sürece dönüşmüş, kronik bir insanlık krizine dönüşmüş eğitim ve okulların öncelikli sorunları neler, bu sorunların ana sebepleri neler?

Geçtiğimiz hafta sonu, Veli Der’in “Kaybolan Çocukluğu ve Eğitim Hakkını Yeniden Kazanalım” diye panel ve atölyeleri vardı. CHP’nin program kurultayı var bugün. Pek çok bileşenden oluşan “Okul Yemeği Koalisyonu”, ısrarla, en temelde, “okul beslenmesinin sağlanması”ndan başlanmasını temel bir eğitim ve çocuk hakkı olduğunu vurguluyor. Kısaca “nasıl bir eğitim?​”, eğitimin amaçlarından başlayarak duyarlı herkes için temel bir soru.

Sorun ve çözün tek değil çok. Yine de “mevcut eğitimin okulun yaptığı neler, eğitimin amaçları neler olmalı?​” üzerinden biri mevcudu anlamaya, öbürü yapılması gerekenlere yönelik daha temel bir bakış sağlanabilir.

Şey, Eşya, Araç, Meta Aynı Şey Mi? Kişi, Toplum, Doğa Oluşun Ölçüsü Meta Mıdır, Para Pul Mudur?

Her bir olanın kendi başına bir amaç olması, kendisi de bir bütün oluşturması, bütünün bir parçası olması veya bütünde bir yeri olması ile bir araç olması, bir metaya dönüştürülmesi aynı şey değildir.

İnsana, kişiliğe “şey” denmez, “şey” maddi varlıklardır. Eşya maddi sahiplenilebilir şeylerdir. Mal, bir işe yarar değer taşıyan eşyalardır. Meta; ticari hale getirilmiş mallardır.

“Mal” canın yongasıdır ama canın kendisi ve amacı değildir, ilgili şartlarıdır.

Meta doğası gereği araçsaldır, her tür araçsallaşma doğası gereği metalaşmadır.

Ancak organon, yol, yöntem, alet, aygıt, araç, teknik, sanat; araçsallaşma ile aynı şey değildir.

Para Pul Din Metaaraçsallaşma: Beslenme ve Eğitim Hakkına, Kişilik Eğitimine, Toplum ve Doğa İçin Eğitime Aykırı

İnsanlığın geldiği mevcut durumun ve okulun mevcut halinin anlaşılması bakımından, sadece para pul değil din ideoloji telkin bakımından da “metalaşmanın, metaraçsallaşmanın” anlaşılması önemli bulunuyor.

Yaşadığımız sorunların ana kaynaklarından biri, maalesef metalaşma, araçsallaşma, metaaraçsallaşma. Amaç para ve her şeyi çıkarı için araçsallaştırma olunca ne açlık sorunu (çocukların sağlıklı beslenmesi) ne yoksulluk ve yoksunluk sorunu (çocukların nitelikli eğitime erişim hakları) ne  toplumsal ortak birlikte mutlu dayanışma hakları ne de doğayla uyumlu, tüm doğa ve canlıları koruyucu ve hayatı çoğaltıcı bir dünya oluşturulabiliyor.  Her şey metalaşınca su da simit de kalem de defter de birer meta haline geliyor, niteliksiz okullar, MESEM, Mesleki Teknik Eğitim ucuz işçi kaynağı haline getiriliyor, dincilik ve dinci okul imam hatipler kulluk ve oy kaynağı haline getiriliyor.

Metalaşan, araçsallaşsan amaç ve süreçler kişi oluşu, toplum oluşu, doğa oluşu kendinde amaç olmaktan çıkarıyor, maddi para pul veya ideolojik araç haline getiriyor.

Eğitimin Amaçları Neler Olmalı: Metaaraçsallaştırmaya Karşı Kişilik Eğitimi, Toplumluk Eğitimi, Doğalık Eğitimi

Etiğin öne çıkardığı önemli bir ilke yapılanın veya yapılacak olanın “kendinde amaç” olup olmadığıdır. Kendinde amaç insandır, toplumdur, doğadır; tüm hayatın korunup geliştirilmesidir.

Metaaraçsallaştırmaya karşı çözümü “Kişi, Toplum, Doğa İçin Eğitim” anlayışı oluşturmaktadır.

Salt bireysel kişi oluş değil, aynı zamanda toplum oluş, doğa oluş da eğitimin ana amaçları arasında olmalıdır. Hem kişinin kendi potansiyellerini, hem toplumun potansiyellerini, hem de doğanın potansiyellerini keşfedip gerçekleştirmesini ve geliştirmesini sağlayıcı; hayatın içinde hayatı ilerletmek için eğitim ana yönelimi oluşturmak durumundadır.

Toplumsal kısmı uygar bir toplum olma, ulus ve tüm insanlığın dayanışması, aydınlanması, bağımsızlıkları, demokratikleşmeleri, eşitlenmelidir. Toplumsal kamusal yarar diye de ifade edilebilir.

İklim su ağaç orman tüm canlılar, insanın da bir fiziki kimyevi biyofizyolojik varlık olduğu düşünülürse, her biri birer kendinde amaçtır. Doğa insan için değildir, insan doğayla birliktedir, insan da doğanın bir parçasıdır.

Metaaraçsallaşma; metalaşma sürecinin, araçsallaşma sürecinin her tür toplumsal ilişkiye sirayet ettirilmesidir. Çocukların açlığı da her çocuğa nitelikli eğitim sunulmaması da okul türleri de birer metaraçsal tercihtir.

Eğitim; öğretimden daha dar ancak daha anlamlı olanıdır, amaç ve içerik olarak “iyi isteme”, “iyi yetiştirme”, “iyi olanı öğretme” eğitimdir (öğretimin iyi olumlu olanı eğitimdir).

Kişiliği, toplumu, doğayı destekleyen eğitimdir, kısaca hayatı artırıcı olan eğitimdir. Örgün eğitim ve okulların da temel amacının kişilik eğitimi, toplumluk eğitimi, doğalık eğitimi olmalıdır.

Benim çıkarıma gelir mi, alınır satılır mı, bundan ne kadar para kazanılır mevki makam edinilir değil kişiliğime, topluma, insanlığa, doğaya ne katacak veya ne eksiltecek diye sormak, öyle yönelmek gerekiyor.

Metaaraçsallaşma daha en başından istemesi istenci olarak kişi, toplum ve doğa oluş, bunları geliştirme amacının tersine düştüğünden hem ahlakın hem eğitimin en büyük çeleni halinde bulunuyor -tüm çocuklarımızı, toplumu doğayı, kendi kâr ve değişim mantığına göre şekillenmeye zorlayarak metalaştırıyor, birer araca indirgiyor-.

İnsanlık buna mecbur değil, insanı kişi yapan olumsuz şeylere hayır diyebilmesi, mevcut şartları dönüştürebilme potansiyelidir.

Veli Der, “hiçbir çocuk yalnız kalmasın, hiçbir çocuk yalnız yürümesin” diyordu. Yemek Koalisyonu “hiçbir çocuk aç kalmasın” diyor. Evet, hiçbir varlık yok olmasın, ezime uğramasın, aç kalmasın, kişiliksiz toplumsuz doğasız kalmasın. Tüm çocuklarımıza özgürlükçü, eleştirel, bilimsel, etik, estetik, demokratik, aydınlanmacı, eşit şartlarda, eşit yurttaşlığa dayalı, ortak dillerle birlikte anadilinde, karma, kamusal, ücretsiz, nitelikli “kişilik eğitimi, toplumluk eğitimi, doğalık eğitimi” sunalım. Hayatın içinde hayatı ilerletici eğitim.