Her yıl değişik alanlarda başarılı kişi ve kurumlara verilen ödüller vardır. Ödül alan kişi ve kurumlar kadar (hatta onlardan daha fazla) verilen ödülün kimliği önemlidir. Türkiye’deki ödüller içinde PEN Yazarlar Derneği’nin “Duygu Asena Ödülü” nitelik olarak önde gelen bir değere sahip.
***
Türkiye PEN Yazarlar Derneği “Duygu Asena Ödülü” nü bu yıl Zeynep Oral’a verdi. 5 Mart 2026 Perşembe günü İstanbul Goethe Enstitüsü’nde yapılan törende PEN Yönetim Kurulu’nun ödül gerekçesini Başkan Halil İbrahim Özcan şöyle açıkladı:
– Zeynep Oral, uzun yıllara dayanan yazınsal üretiminde kadınların eşit yurttaşlık hakkını, kamusal alandaki varlığını ve özgürleşme mücadelesini görünür kılarken düşünce ve ifade özgürlüğünü savunmaktan bir adım bile geriye atmadı. Yargılandı, ifadelere çağrıldı ve asla düşündüklerini yazmaktan geri durmadı. Kültür gazeteciliğini hak alanına dönüştürmek için çaba gösteren Zeynep Oral sanatın ve edebiyatın özgürlükle bağını kurmakta ısrar etti. Sanatçıların ve kadınların sesini yükseltmesi ve kamusal hafızanın diri kalması, laikliğin savunulması mücadelesinde ön saflarda yer aldı.
Ulusal ve uluslararası düzeyde ifade özgürlüğü mücadelesine katkısıyla Duygu Asena’nın susmamak, geri çekilmemek, eşitliği her alanda savunmak mirasını tutarlı, dirençli ve onurlu bir içtenlikle sürdürdü ve sürdürmeye de devam etmektedir!
Zeynep Oral şimdiye kadar ulusal ve uluslararası alanlarda aldığı ödüllerin sayısını bilmeyen bir gazeteci-yazar olarak “bu ödüle çok sevindim” dedi. Sonra da neden sevindiğini çok içten bir konuşmayla anlattı:
-Duygu Asena’yı 2006’da yitirdik. Tam 20 yıl olmuş. İnanması güç. Bana daha dün gibi geliyor. O benim akıllı, iyi yürekli, çalışkan, cesur, azimli, kahraman arkadaşım meslektaşım. Aynı zamanda yaşıtım. Ben ona “Güzel arkadaşım” derdim. Güzelliği aklından, ruhundan, cesaretinden azminden ve çalışkanlığından kaynaklanırdı. Aynı zamanda bir öncüydü.
Türkiye’de kadın hareketi, toplumsal eşitlik mücadelesi bir yanda bilim insanlarının çalışmalarıyla geliştiyse; diğer yandan da Duygu Asena gibi yiğit kadınlar sayesinde gelişti.
Erkek egemen toplumumuzda maçoluğun en büyük erdem sayıldığı ortamda, kadın bedeninin, kadın emeğinin, kadın onurunun sürekli sömürülmesine karşı direnendi! Hatta bu konuda aydın geçinen erkeklerin de yüzlerine vuran ve “Kadının Adı Yok” diyendi.
Yalnız kadınların haklarına mı? Hayır! Vatanın neresinde ne hak ihlal ediliyorsa, gazeteci olarak Duygu oradaydı. Ezilenin, hakkı yenenin, sesini çıkaramayanların yanındaydı. Sesi çıkmayanların, sesi oldu.
Duygu’yla birlikte gittiğimiz Anadolu’nun dört bir yanındaki toplantılarda en ücra köy kasabadaki kadınların bile onu nasıl kucakladıklarına tanıklık ettim. Duygu’ya inanıyorlardı, onu seviyorlardı. Çünkü sahiciydi, neyse oydu. Ona yönelik eleştirileri bile hep en sakin haliyle, güler yüzle karşılardı. Zamanla o dinginliğin de, azimden, güvenden ve kararlılığından kaynaklandığını anladım. Teşekkürler Duygu Asena İyi ki hala varsın! Hep bizimlesin!
***
Ben hem Duygu Asena ile hem de Zeynep Oral ile yakın arkadaş olma şansına sahibim. Toplumsal mücadele alanında Zeynep de ondan geri kalmayan bir Duygu’dur. Zaten ödülün verilme gerekçesi Zeynep Oral’ı hiç tanımamış olanlar için bile yeterince aydınlatıcı bilgi veriyor.
Zeynep kent soylu bir ailenin çok iyi eğitimli kızı olarak büyümüş sonrasında çok değerli mimar Ahmet Oral ile evlendi. Üst düzey bir yaşam standardına sahip olmasına karşın gazeteciliğini hep ezilenler, baskı altındakiler, haksızlığa uğrayanlardan yana kullandı. Düşünceleri de kalbinin bulunduğu sol cenahta gelişti. Zeynep ihtiyacından değil ahlakından dolayı solcudur!
Onun hem ilgi alanları hem de coğrafyası uçsuz bucaksızdır. Seyahatleriyle dünyanın çevresini kaç kere döndüğünü kendisi de bilemez. Meksika’dan Katmandu’ya kitabı ancak tadımlık bilgi için denebilir. Bir bakarsınız sıkıyönetim mahkemelerinde yargılanan aydınların duruşmalarındadır Zeynep, bir bakarsınız Nairobi’de Dünya Kadın Zirvesi’nde… Zeynep Oral’ın hayatı şahane bir sinema filmi olacak kadar renklidir.
Şimdiye kadar aldığı ödüllerin değerleri elbette tartışılamaz. Ancak 2026 PEN Duygu Asena Ödülü’nü ayrı bir yere koymak gerekiyor:
-Bu ödül Zeynep’e çok yakıştı!